CPI tháng 10 tăng 0,2%: lãi suất tiết kiệm còn thắng lạm phát?

Gửi 100 triệu đồng kỳ hạn 12 tháng với lãi suất 4,75 phần trăm, cuối năm bạn nhận về 104,75 triệu. Con số trên sổ tăng, nhưng nếu giá cả cũng tăng 5,09 phần trăm như mức CPI tháng 10/2026 so với cùng kỳ, số tiền đó mua được ít hàng hơn lúc bạn gửi. Đó là lý do người gửi tiết kiệm nên nhìn lãi suất thực, chứ không chỉ con số ngân hàng niêm yết.

CPI tháng 10 qua các mốc so sánh

Số liệu dưới đây là của Cục Thống kê, công bố ngày 3/11/2026, khớp giữa báo cáo trên trang của Cục và bài của VietnamPlus cùng ngày.

Lực đẩy chính của tháng là nhóm giao thông, tăng 2,66 phần trăm và góp 0,27 điểm phần trăm vào mức tăng chung, do giá xăng trong nước tăng 6,86 phần trăm so với tháng trước. Ở chiều ngược lại, hàng ăn và dịch vụ ăn uống giảm 0,24 phần trăm nhờ gạo, thịt lợn và trứng rẻ hơn, nhóm văn hóa, giải trí và du lịch giảm 0,87 phần trăm.

Vì sao CPI chung cao hơn lạm phát cơ bản

Lạm phát cơ bản loại khỏi rổ tính toán lương thực, thực phẩm tươi sống, năng lượng và các mặt hàng Nhà nước quản lý giá như y tế, giáo dục. Tháng 10, khoảng cách so cùng kỳ giữa hai chỉ số là 1,05 điểm phần trăm, chủ yếu vì giá xăng dầu. Điều này cho thấy áp lực giá đang đến từ chi phí đầu vào nhiều hơn là từ cầu tiêu dùng nóng lên. Nếu bạn muốn hiểu sâu hơn bản chất của lạm phát và ai được ai mất, hãy đọc bài lạm phát là gì.

Đầu tháng 11 có thêm một yếu tố mới: thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng về 0 phần trăm từ ngày 1/11, theo Báo Đấu thầu và VietnamPlus. Giá xăng giảm có thể kéo CPI tháng 11 xuống, nhưng đây mới là khả năng, còn tùy giá dầu thế giới. Phân tích tác động của chính sách này có ở bài thuế xăng về 0 và lạm phát.

Lãi suất tiết kiệm đầu tháng 11

Theo Thị trường Tài chính Tiền tệ ngày 1/11, nhiều ngân hàng giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm lãi huy động ở kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, còn kỳ hạn dưới 6 tháng gần như giữ nguyên vì chịu trần 4,75 phần trăm một năm. Vietbao ngày 2/11 cũng ghi nhận Agribank giảm 0,5 điểm phần trăm tại quầy từ kỳ hạn 6 tháng, kỳ hạn 12 tháng tại quầy còn 5,4 phần trăm. Mức niêm yết cao nhất cho kỳ hạn từ 12 tháng khoảng 7 phần trăm, theo Thị trường Tài chính Tiền tệ. Nếu đang cân nhắc chọn kỳ hạn, bài lãi suất tiết kiệm giảm, gửi kỳ hạn nào có so sánh chi tiết.

Cách tính lãi suất thực

• Công thức gần đúng: lãi suất thực bằng lãi suất danh nghĩa trừ lạm phát. Dễ nhẩm, sai số nhỏ khi các con số thấp.
• Công thức Fisher: lãi suất thực bằng (1 cộng lãi suất danh nghĩa) chia (1 cộng lạm phát), rồi trừ 1. Đây là cách tính chính xác hơn.

Ví dụ dưới đây dùng lạm phát 5,09 phần trăm, tức CPI tháng 10 so với cùng kỳ, và giả định lạm phát 12 tháng tới giữ nguyên mức đó. Thực tế lạm phát có thể cao hoặc thấp hơn, nên kết quả chỉ để minh họa cách tính.

Ở mức 4,75 phần trăm, lãi suất thực âm khoảng 0,32 phần trăm: tiền trên sổ tăng nhưng sức mua giảm nhẹ. Ở 6 phần trăm, người gửi giữ được sức mua và lời thật khoảng 0,87 phần trăm. Ở 7 phần trăm, lãi thực khoảng 1,82 phần trăm.

Sức mua sau 1 năm và 5 năm

Kéo dài giả định thêm 5 năm, với lãi được nhập gốc mỗi năm và lạm phát giữ 5,09 phần trăm, khác biệt trở nên rõ hơn nhiều. Để 100 triệu tiền mặt trong két, sau 1 năm sức mua còn 95,16 triệu, sau 5 năm chỉ còn 78,02 triệu.

Ai được, ai mất khi lạm phát quanh 5 phần trăm

• Người giữ tiền mặt: mất nhiều nhất, khoảng 4,84 triệu sức mua trên mỗi 100 triệu sau một năm.
• Người gửi tiết kiệm: được hay mất tùy kỳ hạn. Kỳ hạn ngắn chịu trần 4,75 phần trăm đang thua lạm phát so cùng kỳ, kỳ hạn dài lãi cao hơn thì còn dương.
• Người đi vay lãi cố định: được lợi phần nào vì khoản nợ tính bằng tiền danh nghĩa, trong khi thu nhập có thể tăng theo giá cả. Với khoản vay thả nổi, lợi thế này mờ đi khi ngân hàng điều chỉnh lãi.

Giữ sức mua trong ngắn hạn và dài hạn

Ngắn hạn, quỹ dự phòng vẫn nên ở tiền gửi dù lãi thực gần bằng 0, vì mục tiêu của nó là sẵn sàng chứ không phải sinh lời. Phần tiền chưa cần dùng trong một năm có thể cân nhắc kỳ hạn dài hơn, chấp nhận mất một phần lãi nếu rút trước hạn.

Dài hạn, chỉ tiền gửi khó đủ để tài sản lớn nhanh hơn giá cả. Nhiều gia đình kết hợp tiền gửi với các tài sản có khả năng tăng theo lạm phát như cổ phiếu qua quỹ, bất động sản cho thuê hay một phần vàng, đổi lại là rủi ro biến động cao hơn. Tỷ trọng phù hợp phụ thuộc thu nhập, tuổi và mục tiêu của từng người. Nội dung bài chỉ để tham khảo, không phải lời khuyên đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Nên dùng lạm phát so cùng kỳ hay bình quân 10 tháng để tính?

Mức so cùng kỳ 5,09 phần trăm phản ánh giá hiện tại so với một năm trước. Mức bình quân 4,57 phần trăm làm mượt biến động. Tính theo cả hai sẽ cho bạn một khoảng thay vì một con số.

Lãi suất thực âm có nghĩa là gửi tiết kiệm bị lỗ?

Số tiền trên sổ không giảm, nhưng sức mua giảm. Bạn không mất tiền danh nghĩa, chỉ mất một phần giá trị thực.

CPI tháng 11 có giảm vì thuế xăng về 0 không?

Có khả năng nhóm giao thông giảm, nhưng CPI còn phụ thuộc giá thực phẩm, giá dầu thế giới và các mặt hàng khác. Cần chờ số liệu Cục Thống kê công bố đầu tháng 12.

Lời kết

Con số CPI tháng 10 chỉ tăng 0,2 phần trăm so với tháng trước nghe nhẹ nhàng, nhưng so với một năm trước giá đã cao hơn 5,09 phần trăm. Trước khi chốt sổ tiết kiệm, hãy trừ lạm phát khỏi lãi suất để biết tiền của mình đang thực sự lớn lên hay chỉ đứng yên.