Xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD: nhập siêu 12 tỷ nói lên điều gì

1.010,55 tỷ USD. Đó là tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 10 tháng năm 2026, tăng 32,3 phần trăm so với cùng kỳ, theo số liệu Cục Thống kê được Báo Đầu tư và Báo Đấu thầu đăng ngày 3/11. Trước đó, VietnamPlus ngày 30/10 dẫn số ước của Bộ Công Thương cũng cho thấy mốc 1.000 tỷ USD đã bị vượt. Nhưng phía sau kỷ lục là một chi tiết khiến nhiều người giật mình: cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu.

Các con số chính sau 10 tháng

Số tháng 10 có độ vênh giữa các nguồn: số ước ban đầu khoảng 6,8 tỷ USD, còn số của Cục Thống kê là 7,31 tỷ USD. Bài viết dùng số của Cục Thống kê.

Vì sao nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu

Nhìn vào cơ cấu hàng nhập sẽ thấy câu trả lời. Theo Báo Đầu tư và Báo Đấu thầu, nhóm tư liệu sản xuất chiếm 94,1 phần trăm kim ngạch nhập khẩu, trong đó máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng chiếm 58,5 phần trăm và nguyên, nhiên, vật liệu 35,6 phần trăm. Hàng tiêu dùng chỉ chiếm 5,9 phần trăm.

Riêng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện nhập về 215,25 tỷ USD, tăng 74,4 phần trăm, tương đương khoảng 42,1 phần trăm tổng kim ngạch nhập khẩu. Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 74,2 phần trăm hàng nhập và 81,2 phần trăm hàng xuất. Nói cách khác, phần lớn hàng nhập là linh kiện và máy móc để các nhà máy lắp ráp rồi xuất đi. Khi doanh nghiệp mở rộng công suất, nhập khẩu thường tăng trước, xuất khẩu theo sau vài tháng.

Nhập siêu xấu hay tốt

Nhập siêu không tự động là tin xấu. Nếu nhập về để tiêu dùng bằng tiền đi vay, đó là dấu hiệu đáng lo. Nếu nhập máy móc và linh kiện để sản xuất hàng xuất khẩu, đó có thể là khoản đầu tư cho tăng trưởng những tháng sau. Việc tháng 10 quay lại xuất siêu 7,31 tỷ USD là một tín hiệu cho thấy hàng nhập trước đó bắt đầu được chuyển thành hàng xuất.

Tuy vậy cũng cần nhìn hai điểm kém tích cực. Khu vực trong nước nhập siêu 37,83 tỷ USD, còn khu vực FDI xuất siêu 25,76 tỷ USD, cho thấy doanh nghiệp nội vẫn phụ thuộc nhiều vào hàng nhập. Và giá trị gia tăng ở lại Việt Nam trong khâu lắp ráp thường thấp hơn nhiều so với con số kim ngạch. Vì sao kim ngạch lớn chưa chắc là giàu lên được bàn trong bài GDP đo gì và không đo gì.

Tác động tới tỷ giá, dự trữ ngoại hối và tăng trưởng

• Tỷ giá: xuất siêu mang về ngoại tệ, nhập siêu làm tăng nhu cầu đô la. So với cùng kỳ, cán cân đảo chiều khoảng 31,56 tỷ USD, một lực cầu ngoại tệ đáng kể. Cách tỷ giá phản ứng với cung cầu được giải thích trong bài ngoại tệ và tỷ giá.
• Dự trữ ngoại hối: cán cân thương mại là một nguồn quan trọng để Ngân hàng Nhà nước bổ sung dự trữ. Nhập siêu kéo dài sẽ thu hẹp dư địa này, dù vẫn còn các dòng vốn khác như FDI giải ngân và kiều hối.
• Tăng trưởng: trong cách tính GDP, xuất khẩu ròng âm làm giảm đóng góp của thương mại. Nhưng nếu hàng nhập là máy móc, phần đầu tư tăng lên có thể bù lại.

Rủi ro phụ thuộc thị trường Mỹ và nguồn hàng Trung Quốc

Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất với 159,40 tỷ USD, chiếm khoảng 31,9 phần trăm tổng xuất khẩu. Trung Quốc là nguồn nhập lớn nhất với 212,46 tỷ USD, chiếm khoảng 41,6 phần trăm tổng nhập khẩu. Việt Nam xuất siêu 140,10 tỷ USD sang Mỹ nhưng nhập siêu 134,94 tỷ USD từ Trung Quốc.

Cấu trúc này làm nền kinh tế nhạy cảm với hai hướng: chính sách thuế quan của Mỹ có thể ảnh hưởng đầu ra, còn biến động chuỗi cung ứng từ Trung Quốc có thể ảnh hưởng đầu vào. Bài thương mại tự do và lợi thế so sánh giải thích vì sao mở cửa thương mại vẫn mang lại lợi ích dù tồn tại rủi ro này.

Ngành hưởng lợi và ngành chịu áp lực

• Có thể hưởng lợi: điện tử và linh kiện, logistics, cảng biển, khu công nghiệp, nhờ khối lượng hàng hóa qua lại tăng mạnh.
• Chịu áp lực: doanh nghiệp nội nhập nguyên liệu bằng đô la nhưng bán hàng trong nước, vì tỷ giá tăng làm chi phí đầu vào tăng.
• Cần theo dõi: các ngành xuất khẩu nhiều sang Mỹ như dệt may, đồ gỗ, giày dép, do rủi ro thuế quan.

Đây chỉ là nhận định theo ngành để hiểu bức tranh, không phải khuyến nghị mua bán cổ phiếu cụ thể. Nội dung bài chỉ để tham khảo, không phải lời khuyên đầu tư.

Góc nhìn ngắn hạn và dài hạn

Ngắn hạn, hai tháng cuối năm thường là mùa cao điểm xuất khẩu hàng lễ hội. Nếu xu hướng xuất siêu của tháng 10 tiếp tục, mức nhập siêu cả năm có thể thu hẹp, nhưng chưa có gì chắc chắn. Dài hạn, câu hỏi quan trọng là doanh nghiệp Việt Nam nắm được bao nhiêu phần trong chuỗi giá trị. Kim ngạch 1.000 tỷ USD là cột mốc về quy mô, còn chất lượng tăng trưởng nằm ở tỷ lệ nội địa hóa và năng lực của khu vực trong nước.

Câu hỏi thường gặp

Xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD có ý nghĩa gì?

Đó là cột mốc về quy mô thương mại, cho thấy mức độ hội nhập sâu của nền kinh tế. Nó không đồng nghĩa với lợi nhuận hay giá trị gia tăng tương ứng.

Vì sao năm trước xuất siêu mà năm nay nhập siêu?

Nhập khẩu tăng 37,4 phần trăm, nhanh hơn xuất khẩu 27,5 phần trăm, chủ yếu do nhập máy móc, linh kiện điện tử phục vụ sản xuất.

Nhập siêu có làm tỷ giá tăng không?

Nhập siêu làm tăng cầu ngoại tệ nên là một áp lực lên tỷ giá. Mức độ còn phụ thuộc dòng vốn FDI, kiều hối và điều hành của Ngân hàng Nhà nước.

Lời kết

Cột mốc xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD là tin đáng ghi nhận, còn con số nhập siêu là lời nhắc rằng quy mô chưa phải tất cả. Với nhà đầu tư, nên theo dõi cán cân hai tháng cuối năm và diễn biến tỷ giá để hiểu dòng tiền đang chảy về đâu.