Quỹ chỉ số và ETF cho người mới: đầu tư cả thị trường với chi phí thấp

Quỹ chỉ số và ETF được xây trên một nhận xét khó chịu với giới quản lý tiền: phần lớn người chuyên nghiệp không đánh bại được thị trường. Theo báo cáo SPIVA của S và P Dow Jones Indices, chỉ riêng năm 2024 đã có khoảng 65% quỹ cổ phiếu vốn hóa lớn tại Mỹ thua chỉ số S và P 500. Nếu người được trả lương cao để chọn cổ phiếu còn khó thắng, người mới có lý do chính đáng để hỏi: sao không mua luôn cả chỉ số?

Quỹ chỉ số là gì và ETF khác ở đâu

Quỹ chỉ số không cố chọn cổ phiếu “ngon”. Nó mua các cổ phiếu trong một chỉ số theo đúng tỷ trọng, nhờ đó lợi nhuận bám sát thị trường thay vì cố vượt lên. Ý tưởng này từng bị chế giễu là chấp nhận sự tầm thường. Ngày 31 tháng 8 năm 1976, John Bogle, nhà sáng lập Vanguard, ra mắt First Index Investment Trust, quỹ chỉ số đầu tiên dành cho nhà đầu tư cá nhân. Đợt huy động chỉ thu được 11,3 triệu USD so với mục tiêu 150 triệu, nhưng quỹ ấy về sau trở thành Vanguard 500 Index Fund, một trong những quỹ lớn nhất thế giới.

ETF, tức quỹ hoán đổi danh mục, ra đời muộn hơn. Quỹ ETF đầu tiên tại Mỹ bắt đầu giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán Mỹ ngày 22 tháng 1 năm 1993. Điểm khác biệt chính:

• Quỹ chỉ số dạng quỹ mở được mua bán với công ty quản lý quỹ theo giá trị tài sản ròng tại mỗi kỳ giao dịch của quỹ.
• ETF được niêm yết và khớp lệnh trên sàn suốt phiên như một cổ phiếu, giá có thể lệch nhẹ so với giá trị tài sản ròng.

Chi phí thấp: lợi thế nhỏ, kết quả lớn

Quỹ chỉ số không trả lương cho đội phân tích để săn cổ phiếu, ít mua bán qua lại, nên phí quản lý thấp hơn nhiều. Khác biệt vài phần trăm mỗi năm nghe như chuyện vặt, cho đến khi nó được nhân qua hàng chục năm. Bảng dưới giả định thị trường sinh lời 10% mỗi năm trước phí, thời hạn 25 năm:

Với khoản góp đều 5 triệu mỗi tháng, chênh lệch giữa phí 0,2% và 2% là hơn 1,6 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận gộp của thị trường hoàn toàn như nhau. Phí là thứ duy nhất trong đầu tư bạn biết chắc mình sẽ phải trả, nên cũng là thứ đáng kiểm soát đầu tiên.

Bằng chứng: vì sao khó thắng chỉ số

Lợi nhuận trung bình của mọi nhà đầu tư trước phí, xét về toán học, chính là lợi nhuận thị trường. Trừ phí đi, nhóm chủ động nói chung phải đứng dưới mức trung bình. Dữ liệu dài hạn xác nhận điều này: trong giai đoạn 15 năm tính đến cuối 2024, gần 90% quỹ cổ phiếu vốn hóa lớn chủ động tại Mỹ thua S và P 500, và không có nhóm quỹ nào mà đa số nhà quản lý chủ động vượt được chỉ số chuẩn.

Một minh họa nổi tiếng là vụ cá cược của Warren Buffett với nhà quản lý quỹ đầu cơ Ted Seides. Từ 2008 đến 2017, quỹ chỉ số S và P 500 mà Buffett chọn đạt bình quân khoảng 7,1% mỗi năm, còn rổ quỹ của quỹ đầu cơ chỉ khoảng 2,2%. Lý do sâu xa không phải giới chuyên nghiệp kém cỏi. Giá thị trường đã là nơi tổng hợp tri thức phân tán của hàng triệu người mua bán, nên tìm được món hời mà người khác bỏ sót là việc khó và tốn kém.

Đừng đi tìm cây kim trong đống rơm. Hãy mua luôn cả đống rơm.

John C. Bogle, The Little Book of Common Sense Investing, 2007

ETF tại Việt Nam: những điều người mới cần biết

Thị trường Việt Nam có quỹ ETF nội đầu tiên vào năm 2014, mô phỏng chỉ số VN30 gồm 30 cổ phiếu vốn hóa và thanh khoản lớn. Đến nay đã có thêm nhiều quỹ bám theo các chỉ số khác nhau. Bài viết không nêu mã cụ thể, nhưng khi tìm hiểu bất kỳ quỹ nào, bạn nên xem xét:

• Chỉ số tham chiếu. Rổ cổ phiếu gồm những gì, có tập trung quá vào một vài ngành như ngân hàng hay bất động sản không.
• Tổng chi phí. Gồm phí quản lý, phí giao dịch của công ty chứng khoán và thuế khi bán.
• Sai lệch mô phỏng. Mức chênh giữa lợi nhuận của quỹ và của chỉ số. Sai lệch càng nhỏ, quỹ làm đúng việc càng tốt.
• Thanh khoản. Khối lượng giao dịch thấp có thể khiến giá khớp lệch khỏi giá trị tài sản ròng.

Một quỹ chỉ số trong nước mới chỉ đại diện cho một thị trường. Muốn giảm rủi ro thật sự, bạn vẫn cần nghĩ tới đa dạng hóa danh mục giữa nhiều loại tài sản.

Bắt đầu thế nào cho đúng

1. Mở tài khoản tại một công ty chứng khoán được cấp phép, ưu tiên nơi có phí giao dịch minh bạch.
2. Xác định số tiền góp định kỳ mà bạn có thể duy trì cả khi thị trường đi xuống.
3. Chọn một hoặc vài quỹ theo chỉ số rộng, đọc kỹ bản cáo bạch và báo cáo định kỳ.
4. Mua đều theo lịch, không cố đoán đỉnh đáy.
5. Kiểm tra danh mục định kỳ, nhưng tránh phản ứng theo tin tức hằng ngày.

Bước cuối là khó nhất. ETF đơn giản về cấu trúc, nhưng người cầm nó vẫn dễ mắc những sai lầm tâm lý khi đầu tư như bán tháo khi thị trường giảm. Mọi thông tin trong bài chỉ nhằm phổ biến kiến thức, bạn tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình.

Phản biện từ phía hoài nghi đầu tư chỉ số

• Nếu ai cũng đầu tư thụ động, ai sẽ định giá? Đầu tư chỉ số hưởng lợi từ công sức của nhà đầu tư chủ động mà không trả tiền. Đây là lập luận nghiêm túc, nhưng còn rất xa giới hạn ấy. Chừng nào giá lệch khỏi giá trị, lợi nhuận tiềm năng sẽ tự kéo người phân tích quay lại.
• Chỉ số theo vốn hóa mua nhiều thứ đang đắt. Cổ phiếu tăng giá thì tỷ trọng tăng theo, khiến danh mục tập trung vào vài cái tên lớn. Phản biện này đúng, nhất là ở thị trường nhỏ như VN30. Cách xử lý là kết hợp nhiều chỉ số hoặc nhiều loại tài sản.
• ETF dễ mua bán đến mức khuyến khích lướt sóng. Chính Bogle từng hoài nghi ETF vì lý do này. Đây là rủi ro về hành vi người dùng, không phải khuyết điểm của chỉ số, nhưng nó có thật.

Câu hỏi thường gặp

Mua ETF có cần nhiều tiền không?

Không. Ở Việt Nam, ETF được mua theo lô trên sàn như cổ phiếu, nên số vốn ban đầu có thể chỉ vài triệu đồng. Điều quan trọng hơn là duy trì đều đặn.

ETF có thể thua lỗ không?

Có. ETF cổ phiếu giảm khi thị trường giảm, có khi giảm sâu. Nó chỉ loại bỏ rủi ro chọn sai một doanh nghiệp, không loại bỏ rủi ro của cả thị trường.

Quỹ chỉ số có phù hợp với người muốn làm giàu nhanh?

Không. Quỹ chỉ số được thiết kế để nhận đúng phần lợi nhuận của thị trường với chi phí thấp. Nó dành cho người có kế hoạch dài hạn và chấp nhận sự nhàm chán.

Kết luận

Quỹ chỉ số và ETF không hứa hẹn vượt trội, chúng hứa hẹn không tụt lại phía sau vì phí và vì những phán đoán sai. Với người mới, đó thường là thỏa thuận tốt nhất có thể có. Lưu lại bài viết về quỹ chỉ số và ETF cho người mới để đọc lại khi cần.