Quỹ dự phòng khẩn cấp: bao nhiêu tháng chi tiêu là đủ và nên để ở đâu

Quỹ dự phòng khẩn cấp chỉ thật sự lộ giá trị vào cái ngày công ty thông báo cắt giảm nhân sự, chiếc xe máy hỏng hộp số hay người nhà phải nhập viện. Hôm ấy, người có sẵn vài tháng chi tiêu trong tay chỉ phải lo chuyện chính, còn người không có thì vừa lo chuyện chính vừa đi vay. Bài viết này trả lời ba câu hỏi thực tế: cần bao nhiêu, để ở đâu và bắt đầu từ con số 0 như thế nào khi bạn sống bằng lương.

Quỹ dự phòng là gì và không phải là gì

Đây là khoản tiền dành riêng cho những biến cố không lường trước, đủ lớn để bạn không phải bán tài sản đầu tư lúc giá xấu hay rút thẻ tín dụng để trả viện phí. Nó không phải tiền để đi du lịch, không phải khoản tích góp mua xe, cũng không phải một kênh sinh lời. Mục tiêu duy nhất của nó là có mặt đúng lúc, đủ số và không mất giá trị danh nghĩa.

Một cách nghĩ giúp dễ chấp nhận việc tiền nằm yên: hãy coi quỹ dự phòng như một hợp đồng bảo hiểm do chính bạn phát hành. Phí bảo hiểm là phần lợi nhuận bạn bỏ lỡ khi không đem số tiền đó đi đầu tư. Đổi lại, bạn mua được quyền ra quyết định bình tĩnh trong lúc khó khăn.

Bao nhiêu tháng chi tiêu là đủ

Con số hay được nhắc là ba đến sáu tháng chi tiêu, nhưng đó chỉ là điểm xuất phát. Điều quan trọng là tính theo chi tiêu thiết yếu chứ không theo thu nhập: tiền nhà, ăn uống, đi lại, điện nước, học phí của con, bảo hiểm và các khoản trả nợ bắt buộc. Những khoản có thể cắt ngay khi gặp chuyện, như ăn ngoài hay mua sắm, không cần tính vào.

Giả sử chi tiêu thiết yếu của gia đình bạn là 12 triệu đồng mỗi tháng. Khi đó ba tháng tương ứng 36 triệu, sáu tháng là 72 triệu và chín tháng là 108 triệu đồng. Chọn mốc nào phụ thuộc vào độ ổn định của nguồn thu và số người phụ thuộc vào bạn.

Nếu bạn đang có nợ lãi cao, đừng đợi đủ sáu tháng rồi mới trả nợ. Một quỹ nhỏ bằng khoảng một tháng chi tiêu đã đủ để chặn vòng vay mới, sau đó dồn sức trả nợ rồi quay lại hoàn thiện quỹ.

Để quỹ ở đâu: chia thành ba tầng thanh khoản

Không có nơi nào vừa rút ngay lập tức, vừa an toàn tuyệt đối, vừa sinh lời cao. Giải pháp thực dụng là chia quỹ thành nhiều tầng, mỗi tầng đổi một chút lợi suất lấy một chút tốc độ.

1. Tầng 1, tài khoản thanh toán: khoảng một tháng chi tiêu, dùng được ngay trong vài phút, kể cả lúc nửa đêm hay ngày lễ. Nên tách sang một tài khoản riêng, không gắn thẻ vào ví điện tử để tránh tiêu nhầm.
2. Tầng 2, chứng chỉ quỹ thị trường tiền tệ: loại quỹ này đầu tư vào tiền gửi và giấy tờ có giá ngắn hạn, thường cho phép bán lại và nhận tiền sau vài ngày làm việc. Lợi suất không được cam kết và có thể dao động, nên hãy đọc kỹ bản cáo bạch về thời gian thanh toán và phí.
3. Tầng 3, tiết kiệm có kỳ hạn chia nhiều sổ: phần còn lại gửi kỳ hạn, nhưng chia thành nhiều sổ nhỏ thay vì một sổ lớn.

Lý do phải chia sổ nằm ở quy tắc rút trước hạn. Thông thường, khi tất toán sớm, bạn chỉ được hưởng lãi suất không kỳ hạn rất thấp cho toàn bộ thời gian đã gửi. Hãy xem một ví dụ với lãi suất giả định: 60 triệu đồng gửi kỳ hạn 12 tháng với lãi 5%/năm, lãi không kỳ hạn 0,1%/năm. Nếu đến tháng thứ 8 bạn cần 10 triệu và phải phá cả sổ, khoản lãi nhận về chỉ khoảng 40 nghìn đồng, thay vì khoảng 2 triệu đồng nếu tính theo lãi kỳ hạn cho tám tháng đó. Nếu ngay từ đầu chia thành sáu sổ 10 triệu, bạn chỉ phá một sổ và phần lãi bị mất rơi vào khoảng 330 nghìn đồng, năm sổ còn lại vẫn nguyên vẹn. Một số ngân hàng hiện cho rút một phần sổ, bạn nên hỏi rõ điều kiện trước khi gửi.

Tích lũy từ con số 0 khi sống bằng lương

Với người mới đi làm, con số 36 hay 72 triệu nghe rất xa. Cách duy nhất để đi được quãng đường ấy là chia nhỏ và tự động hóa.

• Đặt mốc đầu tiên thật gần: 5 triệu đồng, đủ cho một lần sửa xe hay khám bệnh. Đạt mốc này nhanh tạo cảm giác tiến bộ.
• Chuyển tiền ngay ngày nhận lương: cài lệnh chuyển tự động sang tài khoản quỹ. Khoản nào đi trước khi bạn kịp thấy nó thì ít bị tiêu mất.
• Biết trước thời gian: để dành 2 triệu mỗi tháng thì cần 18 tháng để có 36 triệu, nâng lên 3 triệu thì còn 12 tháng, 4 triệu thì 9 tháng.
• Dồn các khoản bất thường: lương tháng 13, thưởng Tết, tiền hoàn thuế thu nhập cá nhân. Chỉ cần đưa một nửa vào quỹ là đã rút ngắn đáng kể lộ trình.
• Bám vào ngân sách: quỹ dự phòng chỉ bền khi có một kế hoạch ngân sách cá nhân đứng phía sau, nếu không bạn sẽ rút ra rồi lại nạp vào mãi.

Khi quỹ đã đủ, phần tiền để dành hằng tháng có thể chuyển sang mục tiêu dài hạn, chẳng hạn đầu tư định kỳ vào quỹ chỉ số. Có quỹ dự phòng phía sau, bạn sẽ ít bị buộc phải bán khi thị trường giảm. Nội dung trên nhằm phổ biến kiến thức, bạn nên tự cân nhắc hoặc hỏi chuyên gia trước khi đầu tư.

Quỹ dự phòng không làm bạn giàu lên, nó giữ cho bạn khỏi nghèo đi vào đúng lúc tệ nhất.

Ban biên tập Radical Capitalist

Sai lầm thường gặp khi giữ quỹ dự phòng

• Đem quỹ đi đầu tư rủi ro: cổ phiếu, vàng hay tiền số có thể giảm mạnh đúng lúc bạn cần tiền, vì biến cố cá nhân và thị trường đi xuống thường đến cùng nhau trong suy thoái.
• Định nghĩa khẩn cấp quá rộng: đợt giảm giá điện thoại hay chuyến du lịch phút chót không phải là khẩn cấp. Hãy tự hỏi: việc này có bất ngờ, cần thiết và gấp không? Thiếu một trong ba thì không dùng quỹ.
• Giữ quá nhiều tiền nhàn rỗi: nếu quỹ phình lên gấp ba bốn lần mức cần thiết, phần dư đang bị lạm phát bào mòn sức mua từng năm. Giả sử giá cả tăng 4% một năm, 60 triệu nằm yên sẽ mất khoảng 2,4 triệu đồng sức mua.
• Quên nạp lại sau khi dùng: mỗi lần rút quỹ, hãy coi việc lấp lại là khoản chi ưu tiên của các tháng kế tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Có nên dùng thẻ tín dụng thay cho quỹ dự phòng không?

Không nên. Thẻ tín dụng chỉ chuyển biến cố hôm nay thành khoản nợ có lãi ngày mai, và hạn mức có thể bị ngân hàng giảm đúng lúc thu nhập của bạn đi xuống.

Vợ chồng nên giữ một quỹ chung hay hai quỹ riêng?

Phần lớn gia đình hợp với một quỹ chung tính theo chi tiêu cả nhà, cộng thêm một khoản nhỏ riêng mỗi người. Quan trọng là cả hai đều biết quỹ ở đâu và thống nhất thế nào là khẩn cấp.

Bảo hiểm y tế đã có rồi thì quỹ có cần lớn như vậy không?

Bảo hiểm giảm chi phí khám chữa bệnh, nhưng không bù tiền lương mất đi trong thời gian nghỉ hay các khoản ngoài danh mục chi trả. Có bảo hiểm tốt thì có thể chọn mức quỹ thấp hơn trong khoảng gợi ý, không phải bỏ quỹ.

Kết luận

Quỹ dự phòng khẩn cấp nên được tính từ chi tiêu thiết yếu, chọn số tháng theo độ ổn định thu nhập và chia thành nhiều tầng để vừa rút nhanh vừa không mất lãi oan. Bắt đầu bằng một mốc nhỏ, tự động hóa việc để dành, rồi nâng dần. Khi quỹ đã đủ, bạn có thể đầu tư dài hạn với tâm thế vững hơn hẳn. Lưu lại bài viết về quỹ dự phòng khẩn cấp để đọc lại khi cần.