Trả nợ hiệu quả: tuyết lăn, tuyết lở và cách thoát bẫy tín dụng đen

Trả nợ hiệu quả bắt đầu từ việc nhìn đúng giá của đồng tiền đã vay. Thử làm phép tính: bạn cần 10 triệu, ứng dụng cho vay trừ ngay 1 triệu phí, đưa bạn 9 triệu rồi thu 300 nghìn mỗi ngày trong 40 ngày. Tổng cộng bạn trả 12 triệu, và lãi suất thực tương đương khoảng 1,5% mỗi ngày, hơn 500% mỗi năm nếu tính đơn. Bài viết này giúp bạn xếp thứ tự trả nợ, gỡ bẫy thẻ tín dụng và tránh xa những khoản vay như thế.

Lập bản đồ nợ trước khi chọn chiến lược

Người đang nợ nhiều khoản thường chỉ nhớ con số phải trả tháng này. Bước đầu tiên là viết ra tất cả, mỗi khoản một dòng với bốn thông tin: dư nợ còn lại, lãi suất năm, khoản trả tối thiểu hằng tháng và ngày đến hạn. Đừng bỏ sót khoản mượn người thân hay mua trả góp, vì chúng cũng chiếm dòng tiền.

Tiếp theo, tính tổng số tiền bạn có thể dành cho nợ mỗi tháng sau khi trừ chi tiêu thiết yếu. Nếu con số này thấp hơn tổng các khoản tối thiểu, vấn đề không còn là chiến lược mà là thu nhập hoặc tái cơ cấu, và bạn nên liên hệ ngay với bên cho vay thay vì để trễ hạn.

Tuyết lăn và tuyết lở: hai cách xếp thứ tự

Cả hai phương pháp có chung nguyên tắc: trả tối thiểu mọi khoản, rồi dồn toàn bộ tiền dư vào một khoản mục tiêu. Khi khoản đó hết, khoản trả của nó cộng dồn sang khoản tiếp theo. Khác biệt nằm ở thứ tự.

• Tuyết lăn: trả khoản có dư nợ nhỏ nhất trước. Bạn sớm xóa được một dòng nợ, tạo động lực để đi tiếp.
• Tuyết lở: trả khoản có lãi suất cao nhất trước. Về toán học, cách này luôn tốn ít tiền lãi nhất.

Ví dụ với ba khoản nợ và lãi suất giả định: thẻ tín dụng 18 triệu lãi 28%/năm, trả tối thiểu 900 nghìn, vay tiêu dùng 60 triệu lãi 22%/năm, trả tối thiểu 2,5 triệu, mua trả góp 8 triệu lãi 12%/năm, trả tối thiểu 500 nghìn. Tổng tối thiểu là 3,9 triệu mỗi tháng.

Hai bài học rút ra. Thứ nhất, tuyết lở rẻ hơn khoảng 800 nghìn đồng, một chênh lệch có thật nhưng không lớn khi lãi suất các khoản không cách xa nhau. Thứ hai, tăng ngân sách trả nợ thêm 1 triệu mỗi tháng tiết kiệm khoảng 3,8 triệu tiền lãi và rút ngắn bốn tháng, bất kể chọn phương pháp nào. Số tiền dồn vào quan trọng hơn thứ tự.

Nợ thẻ tín dụng: bẫy của khoản thanh toán tối thiểu

Thẻ tín dụng là công cụ tiện lợi khi bạn trả đủ dư nợ sao kê đúng hạn. Khi chỉ trả một phần, bạn mất ưu đãi miễn lãi và lãi bắt đầu chạy trên dư nợ, cách tính cụ thể tùy điều khoản của từng ngân hàng.

Giả sử dư nợ 20 triệu, lãi 28%/năm, mỗi tháng bạn chỉ trả mức tối thiểu 5% dư nợ, thấp nhất 200 nghìn, và không tiêu thêm. Kết quả: mất khoảng 85 tháng, tức hơn bảy năm, mới hết nợ, và tổng tiền lãi khoảng 14,9 triệu đồng, gần bằng ba phần tư khoản nợ gốc. Khoản tối thiểu được thiết kế để bạn không bị trễ hạn, không phải để bạn thoát nợ.

• Ngừng dùng thẻ đang có dư nợ quay vòng cho tới khi trả hết.
• Cài trích nợ tự động ít nhất mức tối thiểu để không phát sinh phí trễ hạn.
• Đưa khoản thẻ lên đầu danh sách nếu nó có lãi suất cao nhất.

Vay tiêu dùng: nhìn lãi suất thực, không nhìn lãi quảng cáo

Nhiều hợp đồng vay tiêu dùng tính lãi trên dư nợ ban đầu, gọi là lãi phẳng, trong khi bạn trả gốc dần mỗi tháng. Ví dụ vay 30 triệu trong 12 tháng với lãi phẳng 1,5%/tháng: mỗi tháng trả 2,95 triệu, tổng lãi 5,4 triệu. Nghe như 18%/năm, nhưng quy về lãi trên dư nợ giảm dần thì tương đương khoảng 2,6%/tháng, gần 32%/năm.

Ngoài lãi, hãy hỏi rõ phí tất toán trước hạn, phí bảo hiểm khoản vay đi kèm và phí trễ hạn. Nắm được cách lãi suất hình thành trong nền kinh tế giúp bạn so sánh các khoản vay trên cùng một thước đo. Nếu có thể vay một khoản rẻ hơn để trả khoản đắt hơn, đó là đảo nợ có lợi, với điều kiện bạn không tiêu tiếp bằng hạn mức vừa giải phóng.

Cạm bẫy tín dụng đen và app vay

Theo Bộ luật Dân sự 2015, lãi suất do các bên tự thỏa thuận trong giao dịch vay dân sự không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác quy định. Khoản vay ở đầu bài có lãi thực gấp khoảng 27 lần mức trần này. Cho vay với lãi suất cao bất thường còn có thể bị xử lý hình sự về tội cho vay lãi nặng.

Dấu hiệu nhận diện tín dụng đen và app vay trái phép:

• Giải ngân trong vài phút, không thẩm định, chỉ cần ảnh giấy tờ tùy thân.
• Trừ phí ngay khi giải ngân, nên số tiền nhận thấp hơn số tiền ghi nợ.
• Ứng dụng đòi quyền truy cập danh bạ, hình ảnh, vị trí.
• Lãi tính theo ngày hoặc gói “góp ngày”, kỳ hạn rất ngắn.
• Đòi nợ bằng cách nhắn tin, gọi điện cho người thân, đồng nghiệp.

Nếu đã lỡ vay, đừng vay app này đắp app kia. Lưu lại hợp đồng, tin nhắn, sao kê và trình báo công an khi bị đe dọa hay bôi nhọ.

Món nợ đắt nhất thường không phải món lớn nhất, mà là món bạn vay khi đang vội.

Ban biên tập Radical Capitalist

Sau khi trả hết: đừng để vòng lặp quay lại

Ngày tất toán khoản cuối cùng là lúc dễ tái nghiện nhất. Hãy giữ nguyên khoản tiền trước đây dành cho nợ và chuyển nó sang quỹ dự phòng khẩn cấp, vì phần lớn người tái vay là do một biến cố nhỏ không có tiền đỡ. Việc trả đúng hạn đều đặn cũng giúp lịch sử tín dụng của bạn sạch dần theo thời gian, điều sẽ có ích khi bạn cần vay mua nhà hay vay kinh doanh. Mọi ví dụ trong bài là minh họa với lãi suất giả định, bạn cần kiểm tra điều khoản thực tế trong hợp đồng của mình.

Câu hỏi thường gặp

Nên chọn tuyết lăn hay tuyết lở?

Nếu bạn kỷ luật và các khoản có lãi suất chênh nhau nhiều, chọn tuyết lở. Nếu bạn từng bỏ cuộc giữa chừng và cần thấy kết quả sớm, tuyết lăn đáng giá phần tiền lãi trả thêm.

Có nên dùng tiền tiết kiệm để trả nợ ngay không?

Nên dùng phần vượt quá một khoản dự phòng nhỏ để trả nợ lãi cao, vì lãi tiết kiệm hiếm khi bằng lãi thẻ hay vay tiêu dùng. Giữ lại khoảng một tháng chi tiêu để không phải vay lại khi có việc gấp.

Trả chậm vài ngày có ảnh hưởng gì không?

Ngoài phí và lãi phạt, khoản trễ hạn có thể được ghi nhận vào hồ sơ tín dụng của bạn. Tìm hiểu thêm về điểm tín dụng CIC và nhóm nợ để biết vì sao vài ngày trễ cũng đáng tránh.

Kết luận

Trả nợ hiệu quả là liệt kê đầy đủ, chọn một thứ tự và dồn mọi đồng dư vào đó, trong đó số tiền dồn vào quan trọng hơn việc chọn tuyết lăn hay tuyết lở. Thoát bẫy thanh toán tối thiểu, đọc kỹ lãi suất thực và tuyệt đối tránh tín dụng đen. Khi đã sạch nợ, hãy biến khoản trả nợ cũ thành khoản tích lũy mới. Lưu lại bài viết về cách trả nợ hiệu quả để đọc lại khi cần.